Gwizdalanka Danuta

muzykolog; ur. 22 czerwca 1955, Poznań. Edukację formalną zakończyła dyplomem magisterskim z anglistyki (1981) oraz doktoratem z muzykologii na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza (1990 - Brzmieniowe aspekty kwartetów smyczkowych Beethovena, Poznań 1991). Dopełniła ją kontaktem z rzeczywistością pracując w Teatrze Wielkim w Poznaniu (1979-1984) oraz w Akademii Muzycznej w Bydgoszczy (1981-91).

O ile w UAM wymagano od niej mówienia i pisania „do rzeczy”, to ucząc i publikując musiała nauczyć się pisać i mówić „do ludzi”. Efektem tych wysiłków stało się parę książek: o samej muzyce - Przewodnik po muzyce kameralnej (Kraków 1996), o muzyce w najbardziej newralgicznych punktach życia społecznego - Muzyka i polityka (Kraków 1999), Muzyka i płeć (Kraków 2001). Chcąc ulżyć doli uczniów i studentów zestawiła Słowniczek oznaczeń i skrótów muzycznych (Poznań 1995; Kraków 1999). Napisała podręcznik do wychowania muzycznego w liceach nie podejrzewając, że już pięć lat później przedmiot ów zostanie zlikwidowany, a książka przetrwa jedynie w tłumaczeniu na litewski (Muzyka; Warszawa 1997, 1999; Kowno 1999). Wspólnie z Krzysztofem Meyerem przygotowała antologię wypowiedzi Witolda Lutosławskiego (Postscriptum, Warszawa 1999) oraz monografię życia i twórczości Lutosławskiego - tom I: Droga do dojrzałości (Kraków 2003) i tom II: Droga do mistrzostwa (Kraków 2004).

Opublikowała ponad stu artykułów: od akademickich analiz po przyczynki biograficzne, od haseł encyklopedycznych po teksty popularyzatorskie. Od czasu do czasu uprawia „seriale historyczno-muzyczne”, czego efektem był: cykl 24 felietonów o muzyce XX wieku w „Ruchu Muzycznym” (2000), tuzin szkiców o „złotym wieku muzyki kameralnej” w „Muzyce21" (2002-2003), a Rocznicowym dodekalogosem przez cały rok 2003 przypominała postać Witolda Lutosławskiego czytelnikom „Ruchu Muzycznego”.

Danuta Gwizdalanka o sobie (2017)

Danuta Gwizdalanka wygłosiła wykłady o polskiej muzyce po 1945 roku w University of Michigan w Ann Arbor (1995). Od 2020 roku prowadziła audycje „Złoty wiek muzyki kameralnej” w Polskim Radiu Chopin. 

Książki Danuty Gwizdalanki mają nierzadko charakter interdyscyplinarny. Wyróżnia je odkrywanie nieprzebadanych wątków dotyczących życia i twórczości znanych kompozytorów. Dzięki przystępnemu i angażującemu stylowi pisania, książki autorki nie tylko w fascynujący sposób przybliżają trudne zagadnienia, ale zachowują przy tym powagę akademicką. Niejednokrotnie ukazywały się w Europie w tłumaczeniu na języki obce.

Jest autorką czterotomowego podręcznika Historia muzyki dla liceów muzycznych, opublikowanego nakładem PWM (2005-2011). 

Jej książka Muzyka i płeć (Kraków, 2001) była pierwszą polską publikacją opisującą rolę kobiet w historii muzyki. W 2013 roku ukazało się niemieckie tłumaczenie monografii W. Lutosławskiego, napisanej wraz z mężem, Krzysztofem Meyerem, pt. Witold Lutosławski Wege zur Meisterschaft. Wydana w 2013 roku  książka Mieczysław Wajnberg. Kompozytor z trzech światów jest pierwszą polską monografią twórczości Wajnberga. Ukazała się ona również w wersjach poszerzonych w tłumaczeniach: w języku niemieckim pt. Der Passagier. Der Komponist Mieczyslaw Weinberg im Mahlstrom des zwanzigsten Jahrhunderts w ramach serii „Profile polskie" wydawnictwa Harrassowitz-Verlag (Wiesbaden, 2020), a także w tłumaczeniu Alexeya Davtyana na język rosyjski pt. Мечислав Вайнберг — композитор трёх миров nakładem wydawnictwa "Kompozitor" (Petersburg, 2021). Jest autorką obszernej, podzielonej na 5 części i 16 rozdziałów monografii Uwodziciel. Rzecz o Karolu Szymanowskim (PWM, 2021).

Współpracowała z Wyższą Szkołą Muzyczną i Teatralną w Hamburgu w ramach projektu MUGI (Musik und Gender im Internet), dla którego napisała biografie Zofii Lissy, Krystyny Moszumańskiej-Nazar, Marii Szymanowskiej i Eugenii Umińskiej.

Swoje badania nad twórczością kompozytorów Danuta Gwizdalanka zaprezentowała również szerokiemu kręgu odbiorców w ramach popularno-naukowej serii "kieszonkowych" książek wydawanych przez PWM: Lutosławski (2021), Mozart (2022) i Szymanowska (2023).

Odznaczona została przez Towarzystwo im. Witolda Lutosławskiego Medalem za wybitny wkład w poznanie dzieła kompozytora (2004) oraz Medalem 100-lecia urodzin Witolda Lutosławskiego (2013). Otrzymała nagrodę Koryfeusz Muzyki Polskiej (2021) za książkę Uwodziciel. Rzecz o Karolu Szymanowskim, Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2025).

aktualizacja: 2026 (Wiktoria Antonczyk)

książki

Brzmienie kwartetów smyczkowych L. van Beethovena, Poznań 1991

Słowniczek oznaczeń i skrótów muzycznych, Poznań 1995, Kraków 1999, 13. wyd. 2022

Przewodnik po muzyce kameralnej, Kraków 1996, 2. wyd. 1998

Muzyka. Podręcznik dla szkół średnich, Warszawa 1997, 2. wyd. 1999, tłum. litewskie Kowno 1999

Muzyka i polityka, Kraków 1999

Muzyka i płeć, Kraków 2001

z K. Meyerem: Lutosławski, t. 1: Droga do dojrzałości, Kraków 2003, 2. wyd. 2005, t. 2: Droga do mistrzostwa, Kraków 2004, 2. wyd. 2005 (zawiera wykaz twórczości kompozytora oraz bibliografię), tłum. niem. pt. W. Lutosławski. Wege zur Meisterschaft, Saarbrücken 2014

Historia muzyki. Podręcznik dla szkół muzycznych, 4 cz.; cz. 1, Kraków 2005, 4. wyd. 2021; cz. 2, Kraków 2006, 2. wyd. 2022; cz. 3, Kraków 2009, 2. wyd. 2020; cz. 4, Kraków 2011, 4. wyd. 2022

Mieczysław Wajnberg. Kompozytor z trzech światów, Poznań 2013, nowe wersje poszerzone ukazały się w tłum. niem. Der Passagier. Der Komponist M. Weinberg im Mahlstrom des zwanzigsten Jahrhunderts, «Polnische Profile», IX, Wiesbaden 2020 oraz w tłum. ros. M. Wajnbierg– kompozitor trioch mirow, Petersburg 2022

Złoty wiek muzyki kameralnej. Postacie, obyczaje i epizody z życia muzycznego XVIII i XIX wieku (lata 1750–1850), Poznań 2016

Der Verführer. K. Szymanowski und seine Musik, Wiesbaden 2017

100 lat z dziejów polskiej muzyki, Kraków 2018, tłum. ang. pt. One Hundred Years of Polish Music History, Kraków 2019

Uwodziciel. Rzecz o K. Szymanowskim, Kraków 2021, 2. wyd. uzupełnione i poprawione 2022

Lutosławski, «Małe Monografie», Kraków 2021

Mozart, «Małe Monografie», Kraków 2022

Szymanowska, «Małe Monografie», Kraków 2023

Der „weibliche Vulcan”. Die Pianistin und Komponistin M. Szymanowska, Wiesbaden 2023

artykuły

Recepcja twórczości Witolda Lutosławskiego, w: W. Lutosławski. Sesja naukowa poświęcona twórczości kompozytora, Kraków 24–25 kwietnia 1980. Wybór materiałów, «Zeszyty Naukowe Akademii Muzycznej w Krakowie», red. L. Polony, 1985

Idiom kwartetowy w twórczości J. Haydna, „Muzyka”, Warszawa 1985 nr 2

Kameralistyka po polsku, „Poradnik Muzyczny” 1986 nr 2

Muzyka jest sztuką dobrych zmian dźwięków, „Poradnik Muzyczny” 1988 nr 4

Tjajkovskijs kammarmusik. Vaför sa fa?, „Melos” 1993 nr 7

Krzysztof Penderecki. Passio et mors Domini…, w: Grosse Chorwerke. Werkanalyse in Beispielen, red. S. Helms i R. Schneider, Kassel 1994

Trzy postawy wobec totalitaryzmu. Roman Palester – Andrzej Panufnik – Witold Lutosławski, w: Muzyka i totalitaryzm, red. M. Jabłoński i J. Tatarska, Poznań 1996

Forma w opiniach i muzyce Witolda Lutosławskiego oraz Język o języku, czyli Lutosławski i inni kompozytorzy o własnej muzyce (ku przestrodze młodych teoretyków), «Zeszyty Naukowe Akademii Muzycznej w Bydgoszczy» nr 10, red. W. Młóciński, 1998

Politische Aspekte des Warschauer Herbstes, w: Warschauer Herbst und Neue Polnische Musik. Rückblicke – Ausblicke, materiały z sesji w Düsseldorfie w 1996, red. V. Kalisch, Essen 1998

From „1+3” to „1+1+1+1” or merely to „4” (Some Remarks concerning the Texture in String Quartet), w: Contexts of Musicology, t. 2, red. M. Jabłoński, D. Jasińska, B. Muszkalska i R. Wieczorek, Poznań 1998

Łowca pokrewnych dusz – estetyka i postawa Witolda Lutosławskiego, w: Lutosławscy w kulturze polskiej, red. B. Klukowski, Drozdowo 1998

Teksty i podteksty, w: Witold Lutosławski. Człowiek i dzieło w perspektywie kultury muzycznej XX wieku, materiały Międzynarodowej Konferencji Muzykologicznej w Poznaniu 9–11 X 1997, red. J. Astriab, M. Jabłoński i J. Stęszewski, Poznań 1999

Witolda Lutosławskiego czas utracony?, „Zeszyty Literackie” XVII, 1999 nr I

Is there a problem? Women Composers and Musicologists in Poland, w: Frau Musica (nova), Komponieren heute – composing today, red. M. Homma, Sinzig 2000

Henryk Wieniawski – „a camber musician extraordinaire”, w: Henryk Wieniawski. Composer and Virtuoso in the Musical Culture of the XIX and XX Centuries, red. M. Jabłoński i D. Jasińska, Poznań 2001

Tradycje antyczne i śródziemnomorskie w muzyce Marka Stachowskiego, w: Marek Stachowski i jego muzyka, red. L. Polony, Kraków 2007

Frauen in der polnischen Musikgeschichte, «Jahrbuch Musik und Gender», t. 2, red. N. Noeske i M. Unseld, Hildesheim 2009

Melos, Ethos und CIA, w: „Melos” und „Ethos”: gestern, heute,… morgen?, materiały z międzynarodowego sympozjum w Bratysławie w 2009, red. N. Hrčková, Bratysława 2009

Klassiker der Avantgarde. Witold Lutosławski. Leben und Werk, „Osteuropa” LXII, 2012 z. 11/12 (poświęcony Lutosławskiemu)

Wpływ mediów na powstawanie, istnienie i odbiór muzyki oraz na sposób uczenia o niej, „Wychowanie Muzyczne” maj-czerwiec 2012

Witold Lutosławski, 100 Geburtstag, „Österreichische Musikzeitschrift” 2013 nr 1

Witold Lutosławski – muzyka „prawdziwa” i „marginesowa”, w: Witold Lutosławski – portret rodzinny, red. G. Michalski i M. Schirmer, Drozdowo 2013

Witold Lutosławski und D. Schostakowitsch, w: Schostakowitsch, Prokofjew und andere Komponisten, «Schostakowitsch-Studien» XI, Berlin 2014

Od muzyki w świątyni do świątyni muzyki, w: Sztuka, wartość, sacrum. Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Pawłowi Taranczewskiemu, red. B. Bigaj-Zwonek, B. Hryszko, S. Góra, Kraków 2016

Środowisko muzyczne w aktach MSW, w: W kręgu kultury PRL. Muzyka, red. K. Bittner, D. Skotarczak, Poznań 2016

Derwid as Lutosławski’s Patron, w: Lutosławski’s Worlds, red. L. Jakelski i N. Reyland, Woodbridge 2018

Dzieje muzyki to często historia emigrantów, w: Sto lat muzycznej emigracji. Kompozytorzy polscy za granicą (1918–2018), wg koncepcji M. Wieczorek, Gliwice 2018

Literackie portrety Karola Szymanowskiego, „Polski Rocznik Muzykologiczny” XVIII, 2020

liczne artykuły w czasopismach: „Ruch Muzyczny”, „Poradnik Muzyczny”, „Operomania”, „Brzmienia”, „Klasyka”, „Wychowanie Muzyczne”, „Autograf”, „Fakty, „Opcje”, „Tygodnik Powszechny”

hasła do Encyklopedii Muzycznej PWM oraz leksykonu Musik und Gender im Internet

redakcje

«Chopin Studies» I oraz II, Warszawa 1985 oraz 1987

biuletyny XXVIII i XXIX festiwalu Warszawska Jesień (wersja polska i angielska), Warszawa 1985, 1986

antologie

wybór i opracowanie tekstów w antologii wypowiedzi Lutosławskiego pt. W. Lutosławski. Postscriptum, z K. Meyerem, Warszawa 1999, tłum. włoskie Genua 2004

Symfonia na 444 głosy, antologia tekstów o muzyce, muzykach i słuchaczach, Kraków 2020

tłumaczenia

z języka angielskiego: L. Andriessen De Tiji i inne kompozycje, z D. Szwarcman, Warszawa 1989

z języka niemieckiego: Th. Weselmann Musica incrostata. Szkice o muzyce K. Meyera, Poznań 2003