etnograf, historyk, muzeolog i kolekcjoner, pedagog; ur. 26 marca 1900, Głogów Małopolski; zm. 22 kwietnia 1983, Rzeszów.  Twórca wizji historyczno-kulturowych, publicysta i popularyzator wiedzy. Ukończył Seminarium Nauczycielskie w Rzeszowie (1920) i Wyższy Kurs Nauczycielski w Toruniu (1929).  

Od najmłodszych lat był zamiłowanym kolekcjonerem. Gdy został nauczycielem historii swoje zbiory archeologiczne i etnograficzne wykorzystywał jako pomoce dydaktyczne. Gdy w 1935 roku Towarzystwo Regionalne Ziemi Rzeszowskiej zleciło mu utworzenie Muzeum Regionalnego Ziemi Rzeszowskiej, na początek przekazał mu swoje zbiory. Społecznie pełnił funkcję kustosza. Po wojnie, już jako dyrektor muzeum, wysiłki swe skierował przede wszystkim na gromadzenie zabytków kultury ludowej. Obok tego, przez wiele lat zbierając materiały do zamierzonych prac naukowych, zgromadził bogate prywatne archiwum: rękopisy, rysunki, fotografie i nagrania magnetofonowe. Jako dyrektor Muzeum Okręgowego (1950-59), a następnie kierownik Działu Etnograficznego (do 1970 r.) zorganizował 20 obozów naukowo-badawczych, których wyniki publikowane były w wydawnictwach zbiorowych dotyczących historii i kultury ludowej przebadanych terenów.

W 1954 r. w uznaniu zasług dla kultury i nauki otrzymał tytuł docenta.

O wyjątkowej pozycji F. Kotuli świadczą zarówno prace publikowane, jak i pozostawione rękopisy artykułów, książek oraz bogate archiwum materiałów terenowych. Próbą podsumowania jego dorobku jest bibliografia jego prac z lat 1937-77, obejmująca 25 druków zwartych (głównie książek), 545 artykułów, rozpraw, recenzji, polemik, reportaży publikowanych w periodykach naukowych, prasie regionalnej czy wydawnictwach okolicznościowych (S. Darłakowa, R. Płonka, Bibliografia prac Franciszka Kotuli, w: Prace i materiały z badań etnograficznych, Rzeszów 1979).

Pisał zarówno o historii średniowiecznej jak i najnowszej, w kręgu zainteresowań F. Kotuli znajdowały się zagadnienia gospodarcze, urbanistyczne oraz historia techniki i archeologia, a przede wszystkim etnografia. Folklorowi poświęcił wiele swych najważniejszych opracowań. Pisał o garncarstwie, budownictwie przysłupowym, meblarstwie i przemysłach leśnych, wykorzystując dostępne źródła historyczne dla wyjaśniania genezy wielu zjawisk kulturowych. Folklor rozumiał głównie jako źródło i dokument historyczny. Nie mając przygotowania naukowego, nie starał się szerzej interpretować materiałów folklorystycznych, ale poprzestawał na barwnych relacjach ze swych eksploracji terenowych oraz obserwacji obyczajowych. Wykształcił własny styl pisarski, określany mianem reportażu historyczno-etnograficznego.

Na uwagę zasługują pionierskie opracowania dotyczące rzeszowskich odmian stroju ludowego (Strój rzeszowski. Atlas polskich strojów ludowych, cz. V Małopolska, z. 13, Lublin 1951; Strój łańcucki. Atlas polskich strojów ludowych, cz. V Małopolska, z. 5, Wrocław 1953). Był pierwszym badaczem, który określił zasięgi regionów etnograficznych Lasowiaków, Rzeszowiaków i Pogórzan (Geneza regionów etnograficznych województwa rzeszowskiego, Mielec 1968).

Za wybitne osiągnięcia w pracy naukowej i organizatorskiej został odznaczony Medalem Niepodległości (1938) i Srebrnym Krzyżem Zasługi, a po wojnie dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (1946, 1954), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Nagrodą im. O. Kolberga (1976), odznaczeniami za Zasługi dla Województwa Rzeszowskiego, Odznakami "Zasłużony Działacz Kultury”, Zasłużony Działacz Ochrony Zabytków, Złotą Odznaką "Za opiekę nad zabytkami” (1979). Otrzymał również Nagrodę "Profilów”. W 1979 nadano mu tytuł Honorowego Obywatela Miasta Leżajska.

W 1990 roku powstało w Rzeszowie Muzeum Etnograficzne im. Franciszka Kotuli (obecnie Oddział Muzeum Okręgowego). Od 1995 roku przyznawane są nagrody im. Franciszka Kotuli dla twórców ludowych, animatorów kultury oraz placówek popularyzujących folklor.

książki

Z sandomierskiej puszczy: gawędy kulturowo-obyczajowe, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1962

Folklor słowny osobliwy Laskowiaków, Rzeszowiaków i Podgórzan, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1969

Rozmowy ze skorupami, Muzeum Okręgowe, Rzeszów 1969

Hej, leluja: czyli o wygasajacych starodawnych pieśniach kolędniczych w Rzeszowskiem, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1970

Po Rzeszowskim Podgórzu błądząc, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1974

Opowieści ziemi: z dorzecza górnej Wisłoki i Wisłoka zebrane przez zauroczonego łazęgę, Muzeum Okręgowe, Rzeszów 1975

Znaki przeszłości: odchodzące ślady zatrzymać w pamięci, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1976

Muzykanty, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1979

Miasteczko na przykładzie Głogowa Małopolskiego i jego sąsiadów: próba biografii, Towarzystwo Naukowe, Rzeszów 1982

Chłopi bronili się sami, Krajowa Agencja Wydawnicza, Rzeszów 1982

U źródeł, Krajowa Agencja Wydawnicza, Rzeszów 1983

Przeciw urokom: wierzenia w obrzędy u Podgórzan, Rzeszowiaków i Lasowiaków, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1989