śpiewaczka (mezzosopran); ur. 19 lutego 1943, Grudziądz. Studiowała w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Gdańsku w klasie śpiewu Barbary Iglikowskiej (dyplom w 1973).

Jest laureatką międzynarodowych konkursów wokalnych w Tuluzie (1971, II nagroda), Paryżu (1972, II nagroda) i s’Hertogenbosch (1973, II nagroda).

Na scenie zadebiutowała w 1972 w Operze Bałtyckiej partią Jadwigi w Strasznym dworze Stanisława Moniuszki. Stworzyła tam wiele kreacji, w tym rolę tytułową w Carmen Georgesa Bizeta, partię Dalili w Samsonie i Dalili Camille’a Saint-Saënsa, Leonory w Faworycie Gaetano Donizettiego oraz bohaterek kilku oper Giuseppe Verdiego. Występowała też w przedstawieniach operetkowych (Student żebrak Karla Millöckera, Noc w Wenecji i Zemsta nietoperza Johanna Straussa). 

Artystka wielokrotnie występowała na scenach teatrów polskich – w Gdańsku, Warszawie (Carmen, Aida, Don Carlos, Straszny dwór, Salome Richarda Straussa), Łodzi i Bytomiu. Uczestniczyła w prestiżowych festiwalach: w Krynicy, Łańcucie, Dusznikach.

Stefania Toczyska międzynarodową karierę rozpoczęła w 1977 kreacją Amneris w Aidzie Verdiego w teatrze operowym w Bazylei. Występowała także w Wiener Staatsoper (Rigoletto Verdiego, Carmen u boku Placido Domingo), San Francisco Opera (Gioconda Amilcare Ponchielliego z Luciano Pavarottim i Renatą Scotto, Trubadur Verdiego), Metropolitan Opera House w Nowym Jorku (Chowańszczyzna i Borys Godunow Modesta Musorgskiego, Gioconda, Adriana Lecouvreur Francesco Cilei, Bal maskowy i Aida Verdiego), Covent Garden w Londynie (Trubadur, Aida), Teatro San Carlo w Lizbonie, Bayerische Staatsoper w Monachium (Carmen), Deutsche Oper w Berlinie (Aida), Operze Paryskiej, Teatro Colón w Buenos Aires, na scenach operowych Barcelony, Hamburga, Rzymu, Genewy (Włoszka w Algierze Gioacchino Rossiniego), Zurichu, Pittsburga (Norma Vincenzo Belliniego), Chicago (Anna Bolena Donizettiego), Dallas (Bal maskowy) i Houston (Aida, Norma, Samson i Dalia).

Zasłynęła m.in. w rolach Amneris, Carmen, Izabeli (Włoszka w Algierze), Azuceny (Trubadur), Eboli (Don Carlos Verdiego), Ulryki (Bal maskowy), Rozyny (Cyrulik sewilski Rossiniego), Dulcynei (Don Kichot Julesa Masseneta), Laury (Gioconda) i Maryny (Borys Godunow).

Po 1980 roku działała głównie w Wiedniu i występowała najczęściej na deskach Wiedeńskiej Opery Państwowej. Współpracowała z Luciano Pavarottim przy pięciu premierach operowych. Maestro Herbert von Karajan zaliczył Stefanię Toczyską do grona dziesięciu najlepszych śpiewaków naszych czasów.

Stefania Toczyska uczestniczyła w wykonaniach wielu dzieł koncertowych i oratoryjnych (śpiewa utwory od Johanna Sebastiana Bacha do Krzysztofa Pendereckiego). Z Pavarottim (w duecie z Trubadura) wystąpiła w San Francisco podczas plenerowego koncertu w Golden Gate Park, dla 25000 melomanów. W Gdańsku wystąpiła podczas obchodów 50-lecia Opery Bałtyckiej (2000). W warszawskim Teatrze Wielkim na zakończenie jubileuszowych X Dni Ignacego Jana Paderewskiego dała recital z jego pieśniami; towarzyszył jej amerykański pianista Jeff Cohen (2000).

Dokonała archiwalnych nagrań radiowych, telewizyjnych oraz płytowych, m.in. dla EMI (Straszny dwór Stanisława Moniuszki, Borys Godunow Modesta Musorgskiego), CD Accord (Król Roger Karola Szymanowskiego), Myto Records (Bal maskowy, Belisario Donizettiego), Orfeo (Olimpia Gaspare Spontiniego, Trubadur Verdiego pod batutą Giuseppe Sinopoliego), Erato (Wojna i pokój Siergieja Prokofiewa pod dyrekcją Mścisława Rostropowicza), Ponto (Aida pod batutą Daniela Barenboima), Brilliant Classics (I Symfonia Aleksandra Skriabina pod dyrekcją Riccarda Mutiego), Philips Classics Records (Trubadur Verdiego), Wifon (kaseta z pieśniami Fryderyka Chopina wraz z Januszem Olejniczakiem).

Radio Gdańsk przyznało jej tytuł Radiowej Osobowości Roku (2001).

Była przewodniczącą jury Ogólnopolskiego Konkursu Wokalistyki Operowej im. Adama Didura w Bytomiu (2000), III Międzynarodowego Konkursu Wokalnego im. Andrzeja Hiolskiego w Kudowie-Zdroju (2014). Zasiadała w jury IV Międzynarodowego Konkursu Moniuszkowskiego organizowanego przez Teatr Wielki – Operę Narodową (2001) i I Ogólnopolskiego Konkursu Wokalnego im. Bogdana Paprockiego (2019).

Tytuł doktora honoris causa nadały jej Akademia Muzyczna w Gdańsku (2014) i Akademia Muzyczna im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy (2023). 

Stefania Toczyska została uhonorowana Nagrodą Wojewody Gdańskiego za wybitne osiągnięcia artystyczne w dziedzinie muzyki (1974), Doroczną Nagrodą Teatralną Wojewody Gdańskiego za wykonanie partii solowych w Faworycie G. Donizettiego (1979), Nagrodą za rok 1978 w plebiscycie gdańskim za najlepszą kreację aktorską w spektaklu Faworyta (1979), Dyplomem MSZ za wybitne zasługi w propagowaniu i upowszechnianiu kultury polskiej za granicą (1985), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1985), Nagrodą "Liber Augustin” (1994), Srebrnym Krzyżem Zasługi, Medalem Prezydenta Bydgoszczy (2009), Złotym Medalem "Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2012), Nagrodę "Grudziądzki Flisak” (2023).

Z okazji 34-lecia debiutu, 24 kwietnia 2007, wraz z Janem Kusiewiczem uhonorowana została umieszczeniem autografów "Katarzynek" w Piernikowej Alei Gwiazd w Toruniu.

aktualizacja: 2009 (Małgorzata Kosińska), 2026 (Wiktoria Antonczyk)