Digitalizacja i inwentaryzacja materiałów pochodzących z archiwum Bogusława Schaeffera – ostatni etap

Fundacja Przyjaciół Sztuk "Aurea Porta” finalizuje rozwijany od około półtorej dekady projekt digitalizacji i inwentaryzacji materiałów pochodzących z archiwum Bogusława Schaeffera. Dzięki temu bogaty dorobek artystyczny kompozytora i dramatopisarza, jednego z najoryginalniejszych twórców XX wieku, zostaje zachowany dla potomnych, jednocześnie zyskując prezentację na miarę wieku XXI.

Szeroko zakrojone przedsięwzięcie obejmuje takie czynności, jak zebranie, zabezpieczenie, transport i konserwacja materiałów (nut, tekstów, grafik, rękopisów i faksymili), pochodzących z prywatnego archiwum twórcy, a przechowywanych w siedzibie Fundacji, gdzie są porządkowane, inwentaryzowane i archiwizowane, ponadto zaś opisywane w notach popularyzatorskich i spisie kompozycji, pierwotnie przygotowanym przez dr Jadwigę Hodor.

Ważny element prac stanowi specjalistyczna konserwacja (w tym dezynfekcja, odkwaszanie i introligacja), której zakres określono na drodze konsultacji eksperckich. Działania te mają na celu uchronienie zbioru przed bezpowrotnym zniszczeniem, które w przeciwnym razie groziłoby mu w związku z faktem, iż w krakowskim (nowohuckim) mieszkaniu twórcy przechowywane były w sposób dalece odbiegający od archiwistycznych standardów.

Prowadzona jest również dokumentacja polegająca na gromadzeniu informacji o materiałach bibliotecznych oraz wskazaniu dostępności materiałów audiowizualnych i "rozproszonych” (swoje utwory kompozytor wypożyczał wykonawcom bezzwrotnie).

Równolegle z pracami konserwatorskimi prowadzona jest digitalizacja zbiorów. Zeskanowano tysiące stron różnych formatów oraz opracowano zgodne z obowiązującymi standardami odrębne ścieżki digitalizacyjne, właściwe poszczególnym typom zasobów. Nuty prezentowane są w formatach JPEG, TIFF i PDF, materiały dźwiękowe i audiowizualne zaś w formatach WAV i MP4 (z zachowaniem responsywności strony internetowej).

Rozbudowywanie cyfrowego repozytorium ma na celu ponowne włączenie do obiegu kultury dzieł wybitnych, a często zapomnianych. Cyfrowe kopie obiektów fizycznych udostępniane są nieodpłatnie z myślą o użytku artystycznym, badawczym, popularyzatorskim i edukacyjnym. Służą temu oficjalny serwis internetowy (zaprojektowany przez zespół Ciekawości), jak również utrzymywanie specjalnych kolekcji w bibliotekach cyfrowych Polona i Europeana.

Archiwum stało się źródłem dla projektu "Awangardowa edukacja kulturalna. Teatr instrumentalny Bogusława Schaeffera", który zaowocował minicyklem instruktażowym "Zróbmy razem dźwięk!", prezentującym fragmenty powstałych w duchu "tego nie trzeba grać, trzeba się tym zainspirować” interpretacji: Duetta na flet („podegranego” na flecie balonowym), Tria na flet, altówkę i gitarę (na gopi z puszki), 19 Short Pieces (na kalimbie), Wariantów na obój solo (na oboju słomkowym, wyk. Paweł Romańczuk).

Warto wspomnieć także cykl warsztatów muzyczno-plastycznych "Przestrzeń, symetria i figury w muzyce i sztuce" (tytuł alternatywny: "Przestrzeń, zbiory i figury, czyli geometria w muzyce, sztuce i matematyce. Warsztaty muzyczno-plastyczne inspirowane twórczością Bogusława Schaeffera") oraz wystawę Multiple Realities: Experimental Art in the Eastern Bloc, 1960s–1980s w Vancouver Art Gallery, gdzie pokazano wypożyczoną przez fundację partyturę Muzyki konceptualnej na perkusję, fortepian i komputer.

Co istotne, w 2025 nie słabło też zainteresowanie Schaefferem sceny, estrady i akademii, czego dowodami były między innymi:

• koncert "Białe vs czarne. Dialog kontrastów. Nowa odsłona teatru instrumentalnego" w Muzeum Mazowieckim w Płocku (budzący skrajne emocje);
• 17.Festiwal "Era Schaeffera": Non-stop/Fabryka dźwięków oraz wieczór z muzyką Schaeffera i improwizowaną Gombrowicz na jazzowo (reż. Łukasz Czuj);
• adaptacja teatralno-telewizyjna Kwartetu dla czterech aktorów (reż. Mikołaj Grabowski);
• wykonania kompozycji muzycznych (takich jak Two Elegies na skrzypce i fortepian, zaprezentowane w ramach Festiwalu 100-lecia ZKP, Msza elektroniczna w rewizji Joanny Dudy, czy బోగుస్లా షాఫర్‌తో సంభాషణలు – nieistniejące, ale możliwe dialogi z Bogusławem Schaefferem Krzysztofa Klimy);
• publikacje książkowe (długo wyczekiwana pozycja Fenomen nowej muzyki. Uniwersum Bogusława Schaeffera autorstwa Jadwigi M. Hodor, stojącej na czele krakowskiego Komitetu Obywatelskiego Pamięci o Bogusławie Schaefferze).
• W mijającym roku Fundacja i jej współpracownicy z podziwem obserwowali dynamicznie rozwijający się talent Filipa Gołdanowskiego (ur. 2008), kustosza archiwum, kompozytora i pianisty. Młody artysta dał dwa autorskie recitale w Warszawie oraz dwa recitale w Paryżu, gdzie prezentował również kompozycje innych twórców, w tym Short piece for piano Schaeffera.

Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

Partner: Legalna Kultura.

Patronat medialny nad projektem sprawuje Polskie Centrum Informacji Muzycznej POLMIC.

Więcej na stronie: https://boguslawschaeffer.pl/