Chopinspira czyli współcześni kompozytorzy polscy o Chopinie

– Dziękuję za dokument świadomości, źródło cytatów, a zarazem wielkopostne zmuszenie do rachunku sumienia. Wszyscy [autorzy] posypali się popiołem, skruszeni wobec Chopina, z pokorą taką czy inną, ze świadomością dystansu lub nie dystansu i tego, co w ich życiu Chopin sprawił. – powiedział prof. Mieczysław Tomaszewski o najnowszej książce Chopinspira. Współcześni kompozytorzy polscy o Chopinie, wydanej przez Związek Kompozytorów Polskich we współpracy z Biurem Obchodów Chopin 2010. 

Krzysztof Droba, główny inicjator i redaktor publikacji, podczas spotkania promującego książkę, które odbyło się 24 lutego 2010 roku w Muzeum Historycznym m.st. Warszawy, opisał założenia całego projektu oraz nakreślił główne wątki zawarte w zebranych wypowiedziach: – Obecność Chopina, niekoniecznie wprost, bezpośrednio w muzyce, ale w myśli, świadomości współczesnego twórcy, wiele nam powie o naszej współczesności, o stanie sztuki, muzyki, o obecności – jakby powiedział Roman Berger – sztuki w muzyce. Powodowany tym przekonaniem zwróciłem się do kompozytorów z pytaniem o Chopina w nich. Prosiłem kolegów, by nie poszukiwali wypowiedzi innych kompozytorów o Chopinie, ale zrobili swój rachunek sumienia artystycznego. Odpowiedzi przyszło więcej, z nich wydrukowanych w książce zostało 23. Poza kategorią wypowiedzi wprost jest tekst o Romanie Maciejewskim jego brata Wojciecha – ciekawy przykład kompozytora naznaczonego Chopinem przez gwiazdy, gdyż urodził się dokładnie 100 lat po Chopinie.

Czy 23 wypowiedzi to dużo? – stawia pytanie Krzysztof Droba i sam na nie udziela odpowiedzi: – Współczesnemu twórcy o Chopinie mówić jest bardzo trudno. Trudno, bo z jednej strony przekonanie, że o Chopinie powiedziano już wszystko, jest to przekonanie wręcz aksjomatyczne. Pojawia się strach przed banałem. Z drugiej strony nie każdego stać na przełamanie oporów przed publicznym rachunkiem swego sumienia artystycznego. A wreszcie – nie każdy kompozytor w ogóle odczuwa potrzebę mówienia o muzyce. Cieszę się zatem, że wypowiedzi jest aż 23 autorów i to od A do Z – od Rafała Augustyna do Lidii Zielińskiej, tekstów bardzo różnych, również w zakresie formy, gatunku literackiego: jest tu i rymowana fraszka, i poemat prozą, i dziennik, i esej filozoficzny. Przeważają teksty krótkie, łączące momenty biograficzne z wartością dzieła Chopina czyli takie, które mogłyby mieć wspólny tytuł Chopin w moim życiu. Co łączy te wszystkie teksty? Są szczere. Większość z nich jest bardzo osobista, ale nawet z tych nielicznych, które starają się być bardzo obiektywne (np. Krzysztofa Meyera), przeziera osoba autora. Stosunek współczesnych kompozytorów polskich do Chopina jest różny. W skali: od chłodu, letniości, ciepła, gorąca po żar. Ale nawet ci chłodni i letni nie negują wartości i znaczenia dzieła Chopina, a przeważająca większość nie zaprzecza genetycznej obecności Chopina w naszej muzycznej współczesności.
Podkreślając ogromną wartość publikacji jako źródła cytatów o Chopinie, Krzysztof Droba przytoczył najciekawsze wypowiedzi, m.in. Zbigniewa Bargielskiego – „sztuka mistrzów zmusza nas czasem do milczenia”, Marcina Bortnowskiego – „Bez Chopina nie byłoby Szymanowskiego, Góreckiego, Krzanowskiego, a bez Krzanowskiego nie istniałbym ja. Uzmysławia mi to, że w moich kompozytorskich żyłach przetacza się jakaś kropla Chopinowskiej krwi”, Macieja Jabłońskiego – „Chopinowskie zniewalanie pozostaje dla mnie niedościgłym wzorcem wzruszenia” oraz Wojciecha Kilara – „z Chopina jesteśmy wszyscy. Bez Chopina nie byłoby Szymanowskiego, bez Szymanowskiego nie byłoby Bacewiczówny, a bez nich nie byłoby mnie”. Wśród pozostałych wypowiedzi są niemniej cenne: Eugeniusz Knapik dokonuje analizy płyty Zimermana, Krzysztof Knittel robi notatki w stylu Johna Cage’a i daje grę komputerową, Jerzy Kornowicz w swym poetyckim tekście zwraca uwagę na kategorię lśnienia w muzyce Chopina, Zygmunt Krauze widzi w Chopinie rewolucyjnego romantyka, Zbigniew Penherski zawsze miał wrażenie, że Chopin muzyki nie komponował tylko ją odkrywał tak, jak dokonuje się odkryć naukowych, Adam Sławiński „nie zgadza się na kosmiczną nieuchronność unicestwiania muzyki Chopina”.
Osobny miejsce zajmują teksty Tadeusza Wieleckiego, Lidii Zielińskiej i Romana Bergera. Wypowiedź Wieleckiego to pisany przez parę miesięcy dziennik, w którym rozważa on wszelkie „za i przeciw” Chopinowi, by w konkluzji jednak stwierdzić, że Chopin jest dla niego „kolumną wysokiego napięcia na wewnętrzych drogach emocji towarzyszących mojemu artystycznemu doświadczeniu”. Tekst Lidii Zielińskiej to szczere wyznanie na „nie” w stosunku do Chopina, ale pojmowanego w kontekście edukacji: „Uwiera mnie sprawa Chopina, mam kłopot z Chopinem, nie potrafię się odnieść do jego muzyki, nie mogę się do niej przedrzeć poprzez zwały warstw zalegających w mojej świadomości. […] Jakże byłoby pięknie usłyszeć ją teraz po raz pierwszy.” Publikację zamyka obszerny esej filozoficzny Romana Bergera, otwierający nowe horyzonty, nowe perspektywy dla odczytania fenomenu Chopina XXI wieku, artysty stawiającego kluczowe pytania - czy do Chopina dziś można nawiązać? jak Chopin komponowałby dziś? Jaka jest Chopinowska Polska?