Ogólnopolska Konferencja Naukowa "Czy cisza jest muzyką? W stulecie urodzin Johna Cage’a" - Łódź, 25 października 2012

Sto lat temu urodził się John Cage, jeden z największych awangardzistów w dziejach kultury muzycznej. Jego podejście do kwestii dźwięku, słyszenia, wrażliwości muzycznej, osobliwe eksperymenty w zakresie odbioru muzyki – wszystko to otworzyło drogę postawom nowatorskim w muzyce XX wieku. Charakterystyczne dla minionego stulecia przewartościowanie poglądów na temat sztuki dźwięków nie byłoby możliwe bez szczególnego podejścia Cage’a do istoty dźwięku, a kategoria ciszy – wielokrotnie przez niego eksponowana w słynnych Wykładach o ciszy czy w prowokacyjnym utworze 4’33”– stanowi centralne zagadnienie jego estetyki muzycznej.

Problematyka ciszy, rozumianej jako zjawisko muzyczne, psychologiczne, fizjologiczne, estetyczne czy filozoficzne, została wybrana jako temat interdyscyplinarnej konferencji naukowej, w której przedstawiciele różnych dziedzin pochylą się nad tą znaczącą sferą życia, której – w zapędzonej i głośnej rzeczywistości naszych czasów – stanowczo za rzadko poświęcamy uwagę.


PROGRAM KONFERENCJI

godz. 9.00 – Otwarcie konferencji: JM Rektor AM prof. Cezary Sanecki
John Cage, 4’33”. Wykonawcy: Robert Stefański (klarnet), Małgorzata Smyczyńska (wiolonczela), Marcin Stańczyk (fortepian)

Sesja 1-2. Prowadzenie obrad: dr kw. II Marta Szoka, prof. AM
godz. 9.15 – 11.15 Sesja 1. Cage

Jerzy KUTNIK (Lublin), (W) Co grają słowa Cage’a
Justyna HUMIĘCKA-JAKUBOWSKA (Poznań), „The Future of Music” Johna Cage’a a tendencje modernistyczne w muzyce europejskiej II połowy XX wieku
Piotr PODLIPNIAK (Poznań), Poglądy Johna Cage’a na muzykę a kwestia instynktu muzycznego człowieka

godz. 11.15 – 11.40 przerwa na kawę

godz. 11.40 – 13.00 Sesja 2. Filozofia ciszy
Jacek SZERSZENOWICZ (Łódź), Cisza – środowisko czy tworzywo muzyki?
Piotr ORLIK (Poznań), Formy obecności pitagorejskich praktyk milczenia w muzyce

godz. 13.00 – 14.30 przerwa obiadowa

godz. 14.30
John Cage, 4’33”. Wykonawca: Szabolc Esztényi (fortepian)

Sesja 3-4. Prowadzenie obrad: dr hab. szt. Jacek Szerszenowicz, prof. AM
godz. 14.30 – 15.50 Sesja 3. Fizjologia i psychologia ciszy
Wioletta PIETRUSZEWSKA (Łódź), Niedosłuch wrodzony a nabyty: dwa różne światy ciszy
Grażyna PORAJ (Łódź), Cisza jako przestrzeń kontaktu z samym sobą

godz. 15.50 – 16.10 przerwa na kawę

godz. 16.10 – 17.30 Sesja 4. Cisza i muzyka
Magdalena GRAJTER (Łódź), Muzyka w ciszy – muzyka w głowie
Renata SKUPIN (Gdańsk), Muzyka ciszy i cisza w muzyce kultur Orientu

godz. 17.30 Podsumowanie konferencji i zamknięcie obrad

godz. 18.00 Koncert tradycyjnej indonezyjskiej muzyki gamelanowej
Wykonawcy: Warszawska Grupa Gamelanowa (zespół Instytutu Muzykologii UW i Ambasady Indonezji)

Warszawska Grupa Gamelanowa (Warsaw Gamelan Group) jest jedynym w Polsce zespołem prezentującym tradycyjną muzykę indonezyjską z Jawy Środkowej. Muzyka gamelanu (tradycyjnej orkiestry jawajskiej) towarzyszy Indonezyjczykom w każdej niemal dziedzinie życia. Instrumenty, na których gra WGG, zostały sprowadzone przez Ambasadę Republiki Indonezji, a część muzyków z grupy doskonaliła swój warsztat, studiując także na wydziałach tradycyjnej muzyki gamelanowej na Jawie. Warsaw Gamelan Group ma w swym repertuarze zarówno uroczyste utwory wykonywane od wielu lat na dworach, w teatrach i podczas różnego rodzaju uroczystości, jak i współczesne kompozycje pisane na ten skład instrumentów.

program koncertu:

Ladrang Liwung (pelog barang) – utwór z repertuaru kratonu w Yogyakarcie należący do grupy gendhing soran – głośnych, dynamicznych kompozycji granych wyłącznie na „męskim” instrumentarium. Wykonywany jest on na początku różnego rodzaju dworskich uroczystości.

Lancaran Kebogiro (pelog barang) – gendhing z repertuaru weselnego grany na początku jawajskiej ceremonii zaślubin podczas przyjazdu pary młodej.

Gendhing Kodhok Ngorek (pelog/slendro) – odświętny, rytualny utwór wykonywany na archaicznym, dwutonowym gamelanie Kodhok Ngorek. W tradycji kratonów w Yogyakarcie i Surakarcie towarzyszy on najważniejszym dworskim uroczystościom – zaślubinom członków rodziny sułtana, urodzinom radży oraz procesjom garebeg. Gendhing ten można usłyszeć również poza kratonem, podczas ceremonii weselnych przeciętnych Jawajczyków. Wówczas grany jest on na zwykłym gamelanie pelog z towarzyszeniem metalofonu gender nastrojonego w skali slendro. Jest to jedyny przypadek łączenia obu skal w klasycznej muzyce gamelanowej.

Beksan Liwung (pelog nem, pelog barang) – suita złożona z dwóch gendhing soran – Ladrang Roning Tawang oraz Ladrang Bima Kurda przeplatanych tzw. gangsaran, towarzysząca tańcowi z włóczniami – Lawung wykonywanemu przez sułtańskich gwardzistów prajurit z kratonu w Yogyakarcie. Beksan Liwung odgrywany jest tam wyłącznie na gamelanie Kyai Kanjeng Guntur Sari, którego gongi i sztabki mają większe rozmiary niż w zwykłych gamelanach, dzięki czemu ten zestaw dysponuje potężniejszym brzmieniem. Ze względu na wojskowe konotacje tego tańca, do składu gamelanu włącza się czasami trąbki i werble.

Ladrang Wilujeng (pelog barang) – jeden z najpopularniejszych klasycznych utworów gamelanowych należący do grupy gendhing gerongan, kompozycji o bardziej stonowanym, wysublimowanym charakterze wykorzystujących instrumentarium „żeńskie” (panerusan) oraz śpiew chóru gerong. Wilujeng oznacza „błogosławieństwo” a jego wykonanie podczas dworskiej lub rodzinnej uroczystości ma zapewnić przybyłym gościom pomyślność, zdrowie i dostatek.

Lancaran Manyar Sewu (pelog barang) – popularny utwór u strukturze lancaran i radosnym charakterze wykorzystywany często podczas spektakli teatru cieni wayang kulit. W jego najszybszej części (irama lancar) instrumentaliści grający na zestawach gongów horyzontalnych bonang wykonują tzw. imbal-imbalan rodzaj figuracji realizowanych techniką przypominającą hoket.

Swara Suling (pelog nem) – piosenka autorstwa słynnego dhalanga i kompozytora Ki Nartosabdho (1925-1985). W tej kompozycji bęben kendhang gra w popularnym stylu dangdut, który wykształcił się w Indonezji na przełomie lat 60-tych i 70-tych pod wpływem tanecznych hitów z bollywoodzkich produkcji filmowych Jego nazwa stanowi onomatopeję rytmu wygrywanego na tabli – dang-dut-dang-dang.