2007-12-06

Jak wyglądał i czym żył Paryż lat czterdziestych XIX wieku? Kto bywał w słynnych snobistycznych salonach kulturalnej stolicy świata, gdzie Fryderyk Chopin, jako artysta, ale i znany dandys, czuł się jak u siebie? Co w tym ostatnim dziesięcioleciu swego życia skomponował, i jaki wpływ na tę twórczość miała choroba?
Na te i wiele innych zagadnień spróbują odpowiedzieć wybitni naukowcy – muzykolodzy, zaproszeni przez Narodowy Instytut Fryderyka Chopina do udziału w VII Międzynarodowej Konferencji Naukowej Chopin późny i ostatni. Lata czterdzieste, która odbędzie się w dniach 6-8 grudnia 2007 roku w Sali Konferencyjnej Centrum Kompetencji eGov i eEdu w Warszawie (ul. Kopernika 30).
Oprócz referatów wygłaszanych przez chopinowskie autorytety z Polski, Anglii, czy Francji, zabrzmi również muzyka. W ramach prezentacji promującej serię Dzieła Chopina (faksymilowe wydanie wszystkich rękopisów muzycznych Fryderyka Chopina) usłyszymy Fantazję f-moll op. 49 oraz Poloneza-Fantazję As-dur op. 61 w wykonaniu Tatiany Shebanovej (7 grudnia, godz. 19.00). Po raz pierwszy także na warszawskiej konferencji zaprezentowane zostaną zbiory archiwalne Artura Rubinsteina (6 grudnia, godz. 17.30).
Specjalnie z okazji konferencji, od 6 do 10 grudnia w Muzeum Fryderyka Chopina (Zamek Ostrogskich, ul. Okólnik 1) prezentowane będą bezcenne autografy Fryderyka Chopina (szkice kompozycji oraz listy do przyjaciół i rodziny z ostatniej dekady życia kompozytora). Wystawa Pracuję trochę. Kreślę dużo otwiera cykl ekspozycji czasowych pod wspólnym tytułem Skarby Muzeum Fryderyka Chopina. Wernisaż wystawy jest zaplanowany na 6 grudnia o godz. 11.00 (otwarcie dla zwiedzających o godz. 13.00).

Pracuję trochę. Kreślę dużo
Wystawa autografów muzycznych oraz listów Fryderyka Chopina z cyklu Skarby Muzeum Fryderyka Chopina

Pracuję trochę. Kreślę dużo – napisał Chopin do jednego z przyjaciół w listopadzie 1846 roku. To lapidarne sformułowanie wiele mówi o wewnętrznej kondycji artysty dokonującego bolesnych przewartościowań. Rzucając swoje manuskrypta w kąt i znów je zbierając, wykreślając obszerne fragmenty zapisanych wcześniej myśli, daje Chopin wyraz nie tylko trudnościom w podjęciu ostatecznych decyzji artystycznych, które towarzyszyły mu przez całe życie, ale też lawinowo narastającym niepokojom.
W listach z lat czterdziestych znajdujemy zaledwie okruchy dawnej fascynacji wirtuozerią słowa; muzyka tego czasu w niczym nie przypomina spontaniczno-błyskotliwej zabawy dźwiękiem z lat wczesnych, czy pełnej kontrastów i wewnętrznej siły twórczości lat trzydziestych. Dominuje niepokój połączony z krytycyzmem: Chciałbym zrobić jak najlepiej, a jestem pewien, że zrobię jak najgorzej; Kochaj mnie jak ja Ciebie, chociaż ja niewart tyle co Ty – czytamy ze zdumieniem.
Chopin poszukuje sztuki, którą w swoim mniemaniu bezpowrotnie utracił. Stąd jego skołatanie i rozigrane nerwy, stąd smutek w duszy i tęsknota głupia. Z poczucia upływającego czasu i nieuchronności ziemskiego kresu rodzi się też obawa przed ujemnym bilansem całego życia: lęk, że nie zdoła wyrazić tego, co powinien przekazać innym. Litery i zdania, nuty i frazy nie nadążają za myślą. Tyle rzeczy za piórem zostaje.
Czuje się sam, sam, sam, chociaż otoczony. Czasem tylko w kontakcie z rodziną odnajduje przebłyski radości: Dziś słońce ślicznie świeci [...] i korzystam z tej chwili, żeby z Wami posiedzieć. Ale i wtedy pióro nie starcza dla dotarcia do głębi myśli...

Autografy prezentowane na wystawie:

• 1.
  Fryderyk Chopin – Sonata h-moll op. 58, 1844
  Autograf szkicowy fragmentów I części Allegro maestoso.
  Zbiory Muzeum Fryderyka Chopina w NIFC, nr inw. D/45. Własność TiFC, nr inw. M/234.
  Pierwotnie własność Auguste’a Franchomme’a (1808-1884), następnie jego spadkobierców: córki Cécile Edouard André (1838-1903), wnuka René-Edouard André (1867-1942), wdowy po wnuku Claire Le Mire André (1871-1956), prawnuków. W 1958 zakupiony przez Towarzystwo im. Fryderyka Chopina w antykwariacie Ronalda Davis’a w Paryżu. Od 30 stycznia 2007 depozyt Towarzystwa im. Fryderyka Chopina w Narodowym Instytucie Fryderyka Chopina.

• 2.
  Fryderyk Chopin – Berceuse Des-dur op. 57, 1844
  Autograf szkicowy całości bez dwóch pierwszych taktów.
  Zbiory Muzeum Fryderyka Chopina w NIFC, nr inw. D/31. Własność TiFC, nr inw. M/2165.
  Pierwotnie własność Pauliny Viardot ur. García (1821-1910), Marcela[?] Maupois i Alfreda Cortot (1877-1962). Następnie w posiadaniu The Robert Owen Lehman Foundation w Waszyngtonie. 1 grudnia 1988 zakupiony przez Towarzystwo im. Fryderyka Chopina na aukcji J. A. Stargardt w Marburgu. Od 30 stycznia 2007 depozyt Towarzystwa im. Fryderyka Chopina w Narodowym Instytucie Fryderyka Chopina.

• 3.
  Fryderyk Chopin – Barkarola Fis-dur op. 60, 1846
  Autograf szkicowy fragmentów.
  Zbiory Muzeum Fryderyka Chopina w NIFC, nr inw. D/44. Własność TiFC, nr inw. M/233.
  Pierwotnie własność Auguste’a Franchomme’a (1808-1884), następnie jego spadkobierców (por. poz. 1). W 1958 zakupiony przez Towarzystwo im. Fryderyka Chopina w antykwariacie Ronalda Davis’a w Paryżu. Od 30 stycznia 2007 depozyt Towarzystwa im. Fryderyka Chopina w Narodowym Instytucie Fryderyka Chopina.

• 4.
  Fryderyk Chopin – Polonez-Fantazja As-dur op. 61, 1846
  Autograf szkicowy fragmentów.
  Zbiory Muzeum Fryderyka Chopina w NIFC, nr inw. D/27. Własność TiFC, nr inw. M/1341.
  Pierwotnie własność Auguste’a Franchomme’a (1808-1884), następnie jego spadkobierców (por. poz. 1) [?]. Pod koniec lat 50. XX wieku w posiadaniu antykwariatu Marca Loliée w Paryżu. W 1959 zakupiony – za pośrednictwem antykwariatu Ronalda Davis’a w Paryżu –przez The Robert Owen Lehman Foundation w Nowym Jorku. 8 maja 1972 nabyty przez anonimowego antykwariusza na aukcji Sotheby’s w Londynie. W lutym 1973 zakupiony przez Towarzystwo im. Fryderyka Chopina na aukcji J. A. Stargardt w Marburgu. Od 30 stycznia 2007 depozyt Towarzystwa im. Fryderyka Chopina w Narodowym Instytucie Fryderyka Chopina.

• 5.
  Fryderyk Chopin – Sonata g-moll op. 65 na fortepian i wiolonczelę, 1847
  Autograf szkicowy fragmentów. Karta tytułowa.
  Zbiory Muzeum Fryderyka Chopina w NIFC, nr inw. D/43. Własność TiFC, nr inw. M/232.
  Pierwotnie własność Auguste’a Franchomme’a (1808-1884), następnie jego spadkobierców (por. poz. 1). W 1958 zakupiony przez Towarzystwo im. Fryderyka Chopina w antykwariacie Ronalda Davis’a w Paryżu. Od 30 stycznia 2007 depozyt Towarzystwa im. Fryderyka Chopina w Narodowym Instytucie Fryderyka Chopina.

• 6.
  Fryderyk Chopin – Sonata g-moll op. 65 na fortepian i wiolonczelę, 1847
  Autograf szkicowy fragmentów. Fragment Finale.
  Zbiory Muzeum Fryderyka Chopina w NIFC, nr inw. D/43. Własność TiFC, nr inw. M/232.
  Pierwotnie własność Auguste’a Franchomme’a (1808-1884), następnie jego spadkobierców (por. poz. 1). W 1958 zakupiony przez Towarzystwo im. Fryderyka Chopina w antykwariacie Ronalda Davis’a w Paryżu. Od 30 stycznia 2007 depozyt Towarzystwa im. Fryderyka Chopina w Narodowym Instytucie Fryderyka Chopina.

• 7.
  Fryderyk Chopin – Sonata g-moll op. 65 na fortepian i wiolonczelę, 1847
  Autograf szkicowy fragmentów. Fragment Finale.
  Zbiory Muzeum Fryderyka Chopina w NIFC, nr inw. D/43. Własność TiFC, nr inw. M/232.
  Pierwotnie własność Auguste’a Franchomme’a (1808-1884), następnie jego spadkobierców (por. poz. 1). W 1958 zakupiony przez Towarzystwo im. Fryderyka Chopina w antykwariacie Ronalda Davis’a w Paryżu. Od 30 stycznia 2007 depozyt Towarzystwa im. Fryderyka Chopina w Narodowym Instytucie Fryderyka Chopina.

• 8.
  List Fryderyka Chopina do Stefana Witwickiego
  Moje naydroższe Życie, – Brak mi tu ciebie tego lata bardzo było... Paryż, Wielkanoc [23 marca] 1845
  Zbiory Muzeum Fryderyka Chopina w NIFC, nr inw. D/162. Własność TiFC, nr inw. M/213.
  Pierwotnie własność Stefana Witwickiego. 9 kwietnia 1845 ofiarowany Karolinie Mężeńskiej, do 1928 u jej spadkobierców. Od grudnia 1928 w posiadaniu Zygmunta Mycielskiego, w 1946 przekazany Muzeum Narodowemu w Warszawie. Od 17 lutego 1958 depozyt Muzeum Narodowego w Towarzystwie im. Fryderyka Chopina, 15 grudnia 1967 przekazany na własność TiFC. Od 30 stycznia 2007 depozyt Towarzystwa im. Fryderyka Chopina w Narodowym Instytucie Fryderyka Chopina.

• 9.
  List Fryderyka Chopina do rodziny
  Moi naydrożsi. Zapewne jużeście po wakacyach... Nohant, niedziela, 11 października 1846
  Zbiory Muzeum Fryderyka Chopina w NIFC, nr inw. D/373. Własność TiFC, nr inw. M/2629.
  Pierwotnie własność rodziny kompozytora w Warszawie, następnie u Marii i Laury Ciechomskich, wnuczek Ludwiki Jędrzejewiczowej. Miejsce przechowywania w latach 1939-1960 nieznane. Ok. 1960-1966 w posiadaniu Günthera Portha z RFN. 17 maja 1966 wystawiony na aukcji Karl und Faber w Monachium, zakupiony przez Artura Rubinsteina. 16 czerwca 1977 przekazany do zbiorów Towarzystwa im. Fryderyka Chopina. Od 30 stycznia 2007 depozyt Towarzystwa im. Fryderyka Chopina w Narodowym Instytucie Fryderyka Chopina.

• 10.
  List Fryderyka Chopina do Wojciecha Grzymały
  Moje naydroższe życie. Bóg Cię zachował... [Londyn], 8, 15 i 17 lipca [1848]
  Zbiory Muzeum Fryderyka Chopina w NIFC. Depozyt Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w TiFC, nr inw. D/240.
  Ok. 1912 prawdopodobnie w zbiorach Muzeum XX Czartoryskich w Krakowie. Miejsce przechowywania w latach 1933-1998 nieznane. 26 czerwca 1998 nabyty przez ówczesne Ministerstwo Kultury i Sztuki na aukcji Sotheby’s w Londynie, od 28 września 1998 depozyt w Towarzystwie im. Fryderyka Chopina.

• 11.
  List Fryderyka Chopina do Wojciecha Grzymały
  Moje naydroższe życie. Od czasu jak do Ciebie pisałem... Johnston Castle, 4-9 września [1848]
  Zbiory Muzeum Fryderyka Chopina w NIFC. Depozyt Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w Towarzystwie im. Fryderyka Chopina, nr inw. D/241.
  Ok. 1912 prawdopodobnie w zbiorach Muzeum XX Czartoryskich w Krakowie. Miejsce przechowywania w latach 1933-1998 nieznane. Nabyty 26 czerwca 1998 przez ówczesne Ministerstwo Kultury i Sztuki na aukcji Sotheby’s w Londynie, od 28 września 1998 depozyt w Towarzystwie im. Fryderyka Chopina.

• 12.
  List Fryderyka Chopina do Marie de Rozières
  Je Vous remercie bien de Vos bonnes lettres... Keir, Perthshire, 2 października 1848
  Do listu dołączona zaadresowana koperta.
  Zbiory Muzeum Fryderyka Chopina w NIFC, nr inw. D/160. Własność TiFC, nr inw. M/211.
  W latach 1912-1933 prawdopodobnie własność Samuela Rocheblave’a. Zakupiony przez Ambasadę PRL w Paryżu na aukcji Librairie P. Cornuau, w 1950 przekazany Muzeum Narodowemu w Warszawie jako depozyt Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Od 17 lutego 1958 depozyt Muzeum Narodowego w Towarzystwie im. Fryderyka Chopina, 15 grudnia 1967 przekazany na własność TiFC. Od 30 stycznia 2007 depozyt Towarzystwa im. Fryderyka Chopina w Narodowym Instytucie Fryderyka Chopina.

• 13.
  List Fryderyka Chopina do Wojciecha Grzymały
  Jakże się masz? – Napisz słowo... [Paryż-Chaillot], piątek, 22 czer[wca 1849]
  Zbiory Muzeum Fryderyka Chopina w NIFC, nr inw. D/409. Własność TiFC, nr inw. M/2874.
  W latach 1910-1912 przechowywany w Muzeum XX Czartoryskich w Krakowie. Kolejne miejsca przechowywania, aż do 1997 – kiedy został wystawiony na sprzedaż ze zbiorów José Antoine’a Huberta Cremersa i jego synów – nieznane. Zakupiony w styczniu 1997 przez Bankową Fundację Kultury w antykwariacie J. A. Stargardt w Berlinie, od 27 czerwca 1997 depozyt w Towarzystwie im. Fryderyka Chopina. 19 kwietnia 1999 przekazany na własność TiFC. Od 30 stycznia 2007 depozyt Towarzystwa im. Fryderyka Chopina w Narodowym Instytucie Fryderyka Chopina.