polmic logo 2009 250

newsletter
FB 50
XI Międzynarodowy Konkurs Wiolonczelowy im. Witolda Lutosławskiego
29 stycznia - 10 lutego 2018 , Warszawa
XV Konkurs Kompozytorski im. Tadeusza Ochlewskiego
31 stycznia 2018 roku
„Byłem tu, Fryderyk”
24 stycznia 1018, Warszawa
Henryk Mikołaj Górecki III Symfonia „Symfonia Pieśni Żałosnych”
Premiera płyty
Ogólnopolski Konkurs Orkiestr Smyczkowych
27-28 marca 2018, Bydgoszcz
„Sinfonia Varsovia Kameralnie” – nowy cykl koncertów w siedzibie Orkiestry
3 stycznia - 5 grudnia 2018, Warszawa
Arte dei Suonatori Masterclasses
12–18 lutego 2018, Radziejowice

omówienia utworów (W)

A B C D E F G H I J K L M N O P R S T V W X Z Ł


Żeleński Władysław

W Tatrach op. 27


uwertura charakterystyczna na wielką orkiestrę (1868-70)
Uwertura charakterystyczna W Tatrach op. 27 (pierwotnie nosząca tytuł Fantazja pasterska) uznawana jest za najcenniejsze i najbardziej reprezentacyjne dzieło orkiestrowe Władysława Żeleńskiego. Utwór powstał w Paryżu, w okresie studiów kompozytorskich artysty u Bertolda Damckego (bliskiego przyjaciela Hectora Berlioza), jakkolwiek jego zamysł narodził się już w 1860 roku, podczas wakacji spędzonych w Tatrach, gdzie Żeleński miał okazję słuchać oryginalnych śpiewów i kapel podhalańskich.
Mimo założeń programowych, kompozycja nie posiada literackiego komentarza. Daleka jest również od ilustracyjności i obrazowania, brak w niej także nawiązań do folkloru góralskiego. Tytuł uwertury miał jedynie zasugerować słuchaczowi nastroje, których kompozytor doświadczył podczas tatrzańskich wędrówek. Znany muzykolog Zdzisław Jachimecki trafnie zauważył, że Żeleński w swej kompozycji „nie usiłował tworzyć realistycznego obrazu granitowej przyrody góralskiej, uroków roztaczającej się w niej pogody czy też grozy przewalającej się nad Tatrami burzy. Własną inwencją wypełnił karty tej partytury, własnym wyłącznie językiem opowiedział to wszystko, z czym chciał się zwrócić do słuchacza, nie sięgając po tematy do autentycznej ludowej muzyki podhalańskiej, żeby je opracować artystycznie.” (Zdzisław Jachimecki Żeleński, PWM, Kraków 1987, s. 111)
Muzykę uwertury, pozostającą w kręgu wpływów romantyzmu, wyróżnia potoczysta i przejrzysta narracja oraz śpiewne i łatwo wpadające w ucho tematy. Motywy o charakterze pogodnym, idyllicznym wprowadzane są przemiennie z bardziej dynamicznymi, tanecznymi. Mimo, iż zarzucano Żeleńskiemu pewną akademickość w podejściu do koncepcji dzieła, a także brak nowatorskich rozwiązań w zakresie orkiestracji, utwór lubiany jest przez słuchaczy, którzy doceniają klarowność budowy oraz lekkość instrumentacji, w której przeważają jasne, czyste barwy.
Prawykonanie uwertury pod batutą samego kompozytora miało miejsce 30 stycznia 1871 roku w Krakowie. Rok później Żeleński przedstawił dzieło warszawskiej publiczności, podczas pierwszego swojego koncertu monograficznego – 19 kwietnia. Choć pozostająca w cieniu wielkich kompozycji operowych jej twórcy – Konrada Wallenroda, Goplany, czy Starej baśni – często pojawia się w programach koncertów, a także w nagraniach płytowych. Jednej z pierwszych rejestracji utworu, jeszcze na trzech 78-obrotowych płytach długogrających, dokonała Orkiestra Filharmonii Poznańskiej pod batutą Stanisława Wisłockiego (Muza 1197-1198-1199). W późniejszym okresie uwerturę nagrała także Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Narodowej pod dyrekcją Witolda Rowickiego (w wersji na LP – Muza XL0259, wznowione na CD w 1999 roku przez Polskie Nagrania – PNCD 473 A/B). W 1994 roku ukazało się również nagranie orkiestry Sinfonia Varsovia pod kierownictwem Grzegorza Nowaka, zrealizowane dla firmy CD Accord (ACD 019).
Anna Iwanicka-Nijakowska